اخبار تعادل احاديث بيان‌گر حكم اخبار متعارض متعادل اخبار تعادل ، كه از اقسام اخبار علاجيه و مقابل اخبار ترجيح مىباشد ، اخبارى است كه حكم دو خبر متعارض را بعد از تعادل و تكافؤ بيان مىكند ؛ به اين بيان كه اگر دو خبر متعارض ، از نظر سند و متن باهم متعادل بودند ، اين اخبار وظيفه مكلف را اعم از تخيير يا احتياط و يا توقف و انتظار كشيدن تا زمان ملاقات با معصوم عليه السّلام و سؤال از وى ، مشخص مىنمايد ؛ مانند : روايت « حسن بن جهم » از امام رضا عليه السّلام كه مىگويد : « قلت له : تجيئنا الأحاديث عنكم مختلفة ، فقال : ما جاءك عنا فقس على كتاب اللّه عز و جل . . . قلت : يجيئنا الرجلان و كلاهما ثقة بحديثين و لا نعلم أيهما الحق قال ، فاذا لم تعلم فموسّع عليك بأيّهما اخذت » . « 1 » اين روايت مشخص مىكند كه هنگام تعارض دو روايت متعادل ، وظيفه مكلف ، تخيير است . ( نظريه مشهور در قاعده ثانوى متعادلين ) . نيز ر . ك : اخبار احتياط ، اخبار توقف . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 533 . همان ، ص ( 535 - 532 ) . اخبار تعارض احاديث بيان‌گر حكم اخبار متعارض اخبار تعارض ، اخبارى است كه چگونگى از بين بردن تعارض ميان دو دليل يا دو خبر را بيان مىكند ؛ مثل اينكه دو خبر متعارض از معصوم عليه السّلام وارد شده كه يكى حكم به جواز قرائت سور عزائم سوره‌هاى داراى سجده واجب در نماز و ديگرى حكم به عدم جواز آن داده است ؛ در اين مورد ، اخبار تعارض دلالت دارد بر اينكه حديث دوم به دليل مخالفت با عامه ترجيح دارد . بخشى از اين اخبار ، روايات مطلقى است كه مضمون آنها « خذوا بما خالف العامة و اتركوا ما وافقها » ، « 1 * » مىباشد . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 436 و 502 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 137 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص ( 369 - 368 ) . قديرى ، محمد حسن ، البحث فى رسالات عشر ، ص 384 . اخبار توقف احاديث دلالت‌كننده بر لزوم توقف و احتياط در امور شبهه‌ناك اخبار توقف ، اخبارى است كه مضمون آنها دستور به توقف و درنگ در ارتكاب شبهات مىباشد و به آنها بر وجوب احتياط استدلال شده است . بعضى از اين اخبار ، به دلالت مطابقى بر وجوب احتياط دلالت دارد ، مانند : « لا تجامعوا في النكاح على الشبهة و قفوا عند الشبهة ؛ از آميزش در ازدواجى كه در آن شبهه وجود دارد پرهيز كنيد و در هنگام برخورد با شبهه توقف نماييد » . « 1 » بعضى ديگر از اين اخبار ، به دلالت التزامى ، بر توقف و وجوب احتياط ، دلالت دارد ، مانند : « قال ابو عبد اللّه عليه السّلام : انه لا يسعكم فيما ينزل بكم مما لا تعلمون الا الكفّ عنه و التثبّت و الرد الى ائمة الهدى ؛ هنگامى كه به مسأله‌اى برخورد نموديد و حكم آن را نمىدانيد ، در انجام آن آزاد نيستيد ، بلكه بايد از آن اجتناب نماييد و درباره آن تحقيق نموده و حكم آن را از ائمه معصومين عليهم السّلام سؤال كنيد » . « 2 » در بعضى از اين روايات ، علت توقف چنين ذكر شده است : « فان الوقوف عند الشبهات خير من الاقتحام في الهلكات ؛ به درستى كه توقف در هنگام برخورد با شبهه ، از افتادن در هلاكت بهتر است » . البته به اين اخبار ، از سوى معتقدان به برائت ، پاسخ‌هايى داده شده است « 3 » ، از جمله اينكه : در شبهات بدوى ، ادله عقلى و نقلى دلالت‌كننده بر اصالت برائت وجود دارد كه با توجه به آنها ، ارتكاب مشتبهات از مصاديق القاى در هلاكت نيست . از ديدگاه ديگر ، مىتوان گفت : اخبار توقف ، اخبارى است كه در مورد تعارض دو خبر وارد شده و حكم به لزوم توقف و عدم اخذ به هر دوى آنها مىكند . اخبار توقف به دو صورت نقل شده است : 1 . اخبارى كه در آنها به‌طور مطلق ، امر به توقف و رجوع به ائمه عليهم السّلام شده است ، بىآنكه در آن ، مكلف ، امر به صبر كردن شده باشد صبر كند تا امام عليه السّلام را ببيند و حكم مسئله را از او بپرسد مانند : خبرى كه در آن امام كاظم عليه السّلام مىفرمايد : « فكتب عليه السّلام ما علمتم انه قولنا فالزموه و ما لم تعلموه فردوه الينا ؛ امام كاظم عليه السّلام در نامه‌اى نوشت : آنچه را كه مىدانيد از گفتار ما است ، به آن ملتزم شويد و آنچه را نمىدانيد ، به ما برگردانيد » . « 4 » 2 . اخبارى كه در آنها علاوه بر امر به توقف در هنگام شبهه ، امر به صبر هم شده است ؛ به اين بيان كه گفته شده حكم كردن در آن واقعه را تأخير بينداز تا امام عليه السّلام را ببينى و حكم را از او سؤال كنى ، مانند : مقبوله « عمر بن حنظلة » : « اذا كان ذلك فأرجئه حتى تلقى امامك فان الوقوف عند الشبهات خير من الاقتحام في الهلكات ؛ يعنى صبر كن تا امام خود را ملاقات كنى ، به درستى كه توقف كردن ( صبر نمودن ) هنگام برخورد با شبهه از افتادن در هلاكت بهتر است » . « 5 » در كتاب « بحوث فى علم الاصول » آمده است : « و هناك طائفة من الروايات قد يستدل بها على لزوم التوقف في موارد تعارض الخبرين و عدم الأخذ بشىء منها و يمكن تصنيفها

--> ( 1 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 85 . ( 1 * ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 85 . ( 1 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 116 . ( 2 ) . همان ، ص 13 . ( 3 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 11 ، ص ( 339 - 335 ) . ( 4 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 86 . ( 5 ) . كلينى ، محمد بن يعقوب ، اصول كافى ، ج 1 ، ص 67 .